คนใส่ใจโลกมากกว่าที่คิด เพียงแต่ยังเห็นภาพไม่ครบ

ทุกเดือนเมษายนของทุกปี วัน Earth Day ก็กลับมาพร้อมภาพที่คุ้นตา ทั้งถุงผ้ารีไซเคิล แคมเปญชวนลดขยะ และแบรนด์ต่าง ๆ ที่พากันเปลี่ยนโลโก้เป็นสีเขียว แต่ผลการศึกษาล่าสุดของ Milieu Insight ซึ่งสำรวจผู้ตอบ 900 คน ในสิงคโปร์ มาเลเซีย และไทย ชี้ให้เห็นว่าอุปสรรคที่แท้จริงของการสร้างโลกที่ยั่งยืนกว่าเดิม ไม่ได้อยู่ที่ “คนไม่สนใจ” แต่คือ “ช่องว่างของความเข้าใจ” ที่กำลังบั่นทอนความพยายามทั้งหมดอยู่อย่างเงียบ ๆ

‍

ต้นทุนที่เรามองไม่เห็น

ถ้าลองถามคนทั่วไปว่า “รู้ไหมว่า AI ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม?” หลายคนคงพยักหน้าตอบรับ แต่พอถามต่อว่า “มากแค่ไหน?” ภาพในหัวก็เริ่มเบลอลงทันที

ผลสำรวจของเราพบว่ามีผู้ตอบเพียง 29% เท่านั้นที่ตอบถูกว่า การใช้ AI chatbot กินพลังงานมากกว่าการค้นหาใน Google ทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ — บางกรณีมากถึง 10 เท่า ขณะที่อีก 71% ที่เหลือประเมินความต่างต่ำกว่าความเป็นจริง หรือคิดว่าทั้งสองอย่างกินพลังงานพอ ๆ กัน และในประเทศไทย ตัวเลขยิ่งน่าตกใจ เพราะ 42% เชื่อว่า “ไม่ต่างกันเลย”

‍

นี่ไม่ใช่ช่องว่างเล็ก ๆ แต่มันคือ “จุดบอด” ในความเข้าใจของเราเองว่าชีวิตดิจิทัลแต่ละวันแลกมาด้วยต้นทุนอะไรบ้าง ทุกครั้งที่เราใช้ AI — ไม่ว่าจะร่างอีเมล สร้างภาพ หรือแค่ถามคำถาม — เรากำลังดึงพลังงานจากดาต้าเซ็นเตอร์ที่ใช้ไฟฟ้าและน้ำในปริมาณมหาศาล ตัวอย่างเช่น ดาต้าเซ็นเตอร์ระดับ hyperscale บางแห่งใช้น้ำต่อวันเทียบเท่ากับสระว่ายน้ำโอลิมปิกหลายสระรวมกัน

แต่สำหรับผู้ใช้งานส่วนใหญ่ ต้นทุนเหล่านี้กลับมองไม่เห็น หน้าจอก็ดูสะอาด คำตอบก็มาไว และคาร์บอนก็อยู่ที่ไหนสักแห่งไกล ๆ ตัว ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ “คนไม่สนใจ” แต่อยู่ที่ “คนตัดสินใจโดยไม่เห็นภาพทั้งหมด” ในมาเลเซีย 28% ของผู้ตอบยอมรับตรง ๆ ว่าไม่รู้ด้วยซ้ำว่าจะเริ่มต้นเรื่องความยั่งยืนจากตรงไหน — สูงที่สุดในทุกตลาดที่สำรวจ

‍

ถึงเวลาที่บริษัทต้องเปิดข้อมูลให้เห็น

ในทั้งสามตลาดที่สำรวจ 85% ของผู้ตอบเห็นตรงกันว่าบริษัทต่าง ๆ — โดยเฉพาะยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยีและผู้ให้บริการดาต้าเซ็นเตอร์ — ควรเปิดเผยปริมาณการใช้น้ำและพลังงานของตัวเอง เกือบครึ่ง (48%) ระบุว่าควรมีกฎหมายบังคับ ไม่ใช่ปล่อยให้เป็นเพียง “คำประกาศเจตนา” โดยสมัครใจ และในประเทศไทย ตัวเลขนี้ขึ้นไปถึง 57%

‍

ความต้องการนี้เกิดขึ้นในยุคที่รายงานด้านความยั่งยืนเริ่มเป็นเรื่องปกติมากขึ้น แต่ก็ไม่ได้ “มีประโยชน์” มากขึ้นตามไปด้วย ถึงบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่จะเผยแพร่รายงานประจำปี แต่ความลึกและความสม่ำเสมอของข้อมูลยังต่างกันมาก บางรายเปิดแค่ตัวเลขรวม บางรายรายงานเฉพาะไซต์ของตัวเอง และบางรายก็ตัดข้อมูลการใช้จริงออกไปเลย

แม้แต่นักลงทุนสถาบันเองก็เริ่มกดดันให้มีการรายงานที่ละเอียดและเป็นมาตรฐานเดียวกันมากขึ้นก่อนการประชุมผู้ถือหุ้น และดูเหมือนว่าสาธารณชนเองก็กำลังถามคำถามเดียวกัน — ถ้าต้นทุนต่อสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องจริง แล้วทำไมมันถึงยังวัดยากขนาดนี้?

‍

ทำให้ “ทางเลือกเพื่อโลก” เป็นเรื่องง่าย

ความรู้สำคัญ ความรับผิดชอบก็สำคัญ แต่ยังมีชิ้นส่วนที่สามของปริศนานี้ และอาจเป็นชิ้นที่ “เป็นมนุษย์” ที่สุด

เมื่อถามว่าอยากเห็นการเปลี่ยนแปลงเรื่องใดมากที่สุดภายใน Earth Day ปีหน้า คำตอบอันดับหนึ่งที่ 40% ของผู้ตอบเลือก ไม่ใช่กฎหมายที่เข้มงวดขึ้น ไม่ใช่ข้อตกลงระดับภูมิภาค และไม่ใช่แม้แต่การศึกษาที่ดีขึ้น แต่คือ “ทางเลือกเพื่อสิ่งแวดล้อมที่เข้าถึงได้ง่ายขึ้นในชีวิตประจำวัน”

‍

คำตอบนี้สะท้อนอะไรหลายอย่าง มันสะท้อนความอึดอัดที่หลายคนรู้สึกตรงกัน คือ อยากทำสิ่งที่ดีกว่า แต่กลับถูกปิดกั้นด้วยราคา ความไม่สะดวก หรือตัวเลือกที่มีให้น้อย สินค้าเพื่อสิ่งแวดล้อมมักราคาสูงกว่า ขนส่งสาธารณะก็ไม่ได้ไปถึงทุกที่ที่ต้องการ และระบบคัดแยกขยะก็ยังสับสนและไม่สม่ำเสมอ สุดท้ายคนจึงรู้สึกว่า “ใช้ชีวิตรักษ์โลก” แปลว่าต้องยอม “เสียสละ” หรือไม่ก็ต้องเป็น “สิทธิพิเศษของคนมีฐานะ” — บางครั้งก็ทั้งสองอย่างรวมกัน

ช่องว่างระหว่าง “ตั้งใจ” กับ “ลงมือทำ” เป็นเรื่องจริง ในสิงคโปร์ 58% ของผู้ตอบบอกว่าวางแผนจะลดการใช้ไฟฟ้าและน้ำที่บ้านใน 6 เดือนข้างหน้า — สูงที่สุดในบรรดาตลาดที่สำรวจ แต่ในขณะเดียวกัน 12% บอกว่าไม่คิดจะเปลี่ยนอะไรเลย และอีก 18% บอกว่าเคยคิดแต่ยังไม่ได้ลงมือ แม้แต่ในกลุ่มที่ตั้งใจที่สุด อุปสรรคก็ยังเป็นเรื่องจริง

‍

แคมเปญสร้างความตระหนักหรือคำประกาศด้านคาร์บอนทำได้แค่ระดับหนึ่ง หากทางเลือกเริ่มต้นที่คนต้องเจอในชีวิตประจำวันยังไม่ยั่งยืน เป้าหมายที่แท้จริงจึงควรเป็นการทำให้ “ทางเลือกเพื่อโลก” กลายเป็น “ทางเลือกที่ง่ายที่สุด” ไม่ใช่ไลฟ์สไตล์อัปเกรดสำหรับเฉพาะคนที่มีกำลังซื้อ

‍

มุมมองจากจุดนี้

สิ่งที่การศึกษาครั้งนี้สะท้อนในท้ายที่สุด ก็คือ ผู้คน “พร้อม” มากกว่าที่มักถูกมองเห็น พวกเขากำลังเดินฝ่าข้อมูลที่ไม่ครบ ตัวเลือกที่จำกัด และความรู้สึกที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ว่าความรับผิดชอบไม่ได้ถูกแบ่งอย่างเป็นธรรม

ปิดช่องว่างของข้อมูล กำหนดให้มีความโปร่งใส และทำให้ความยั่งยืนเข้าถึงได้ — สามสิ่งนี้คือเส้นฐานของความก้าวหน้าที่มีความหมาย และจากเสียงของคนที่เราสำรวจ มันเป็นเรื่องที่รอคอยมานานเกินไปแล้ว

บทความนี้อ้างอิงจากผลสำรวจ Earth Day 2026 โดย Milieu Insight ซึ่งสำรวจในเดือนเมษายน 2026 ที่สิงคโปร์ มาเลเซีย และไทย จากผู้ตอบรวม 900 คน (300 คนต่อตลาด) หากต้องการข้อมูลชุดเต็ม กรุณาติดต่อ sales@mili.eu